Klimmen, grijpen en bewegen

De rode panda leeft voor een groot deel in de bomen. Hij rust en slaapt er, hij warmt zich er op in de zon, en hij vlucht er naartoe bij gevaar. Om veilig te kunnen klimmen, heeft hij een lichaamsbouw die daarbij past: de manier waarop zijn lichaam is opgebouwd, van zijn skelet tot zijn klauwen.

Een inwendig skelet met een buigzame wervelkolom

Het lichaam van de rode panda wordt gesteund door een inwendig skelet: een skelet van botten dat binnen in het lichaam zit, onder de huid en de spieren. Het skelet geeft het lichaam vorm, beschermt kwetsbare organen zoals de hersenen, het hart en de longen, en het groeit mee terwijl het dier groter wordt.

Het middelpunt van dat skelet is de wervelkolom of ruggengraat: een lange rij wervels van de schedel tot in het puntje van de staart. Die wervels kunnen een beetje ten opzichte van elkaar bewegen. Daardoor is de rug stevig en toch buigzaam, zodat de rode panda zich kan strekken, draaien en oprollen. Dieren met een wervelkolom noemen we gewervelde dieren.

Vergelijk dat eens met een kever die over een bamboeblad kruipt. Een kever heeft geen botten. Zijn lichaam zit in een harde buitenlaag, een exoskelet of uitwendig skelet. Om te groeien moet een insect zo’n laag afwerpen. Een rode panda hoeft dat niet: zijn botten groeien mee.

Spieren, pezen en gewrichten

Aan de botten zitten spieren, vastgemaakt met stevige pezen. Als een spier samentrekt, trekt ze aan een bot en beweegt dat lichaamsdeel. Waar twee botten elkaar raken, zit een gewricht, zoals in de schouder, de heup, de knie of de enkel. De rode panda heeft soepele schouder-, heup- en beengewrichten.

Bijzonder is zijn enkel. Het kuitbeen kan om zijn as draaien, zodat de rode panda zijn achtervoeten ver kan draaien. Daardoor kan hij met zijn kop naar beneden uit een boom klimmen: de klauwen van zijn achterpoten blijven in de schors haken en remmen hem af.

Poten, klauwen en staart

De rode panda loopt op vier poten, met zijn hele voetzool op de grond. Zijn voorpoten staan wat naar binnen gedraaid, waardoor hij een beetje waggelt. Als het moet, draaft en springt hij snel, op de grond en over takken. Aan elke poot zitten vijf tenen met scherpe, gebogen klauwen. Hij kan die klauwen gedeeltelijk intrekken. Bij het klimmen haken ze in de schors, zodat hij niet wegglijdt.

Zijn lange, zware staart gebruikt hij als tegengewicht om zijn evenwicht te bewaren, bijvoorbeeld als hij over een smalle tak balanceert. Grijpen kan die staart niet: het is geen grijpstaart, zoals bij sommige apen.

Een duim die geen duim is

Aan de binnenkant van elke voorpoot heeft de rode panda een valse duim. Het is een vergroot botje in de pols, het radiale sesambeen, onder een dik kussentje. Het is geen echte vinger en het kan niet buigen, maar het werkt wel als een duim die tegenover de andere tenen staat. Met die valse duim kan hij takken en bamboestengels vastklemmen (zie hoofdstuk 5).

Bouw en overleven

Al die kenmerken samen maken van de rode panda een goede klimmer: scherpe klauwen voor houvast, draaibare enkels om veilig af te dalen, soepele gewrichten, een buigzame rug en een lange staart voor het evenwicht. In de bomen vindt hij een veilige rustplaats, en hij kan er snel naartoe vluchten als er gevaar dreigt.