De rode panda en de mens

Hoeveel rode panda’s er nog in het wild leven, weet niemand precies. Ze zijn schuw, rusten veel en leven verspreid in dichte, steile bossen. Daardoor zijn ze lastig te tellen. De schattingen lopen uiteen van ongeveer 10.000 tot misschien maar 2500 dieren. De IUCN, de wereldwijde organisatie die de toestand van planten- en diersoorten bijhoudt, vermoedt dat het aantal in ongeveer 18 jaar met de helft gedaald is, en dat het verder daalt. Sinds 2015 staat de rode panda daarom als bedreigd op haar Rode Lijst.

Bedreigingen: oorzaken en gevolgen

De grootste bedreiging is dat het bos verdwijnt of achteruitgaat. Mensen kappen bomen voor bouwhout en brandhout, en maken plaats voor akkers, weiden, wegen, dorpen, waterkrachtcentrales en hoogspanningslijnen. Ook boomstronken, die rode panda’s gebruiken om bij de bamboe te komen, worden als brandhout weggehaald. Zo verdwijnen de bamboe, de holle bomen en de stronken die de rode panda nodig heeft om te eten, te rusten en jongen te krijgen.

Wanneer wegen en akkers door het bos lopen, valt het uiteen in kleine, losse stukken. Dat heet versnippering. In Nepal ligt ongeveer 70 procent van het leefgebied buiten beschermde gebieden, verdeeld over zo’n 400 kleine stukken bos. Onderzoekers die tien rode panda’s volgden met een GPS-halsband, zagen dat de dieren wegen en kleine stukjes bos mijden. Rode panda’s in verschillende stukken bos komen elkaar daardoor minder tegen. In een klein, afgesloten groepje is de kans groter dat familieleden met elkaar paren (inteelt), en dat een ziekte of een slecht jaar de hele groep wegvaagt.

Vee, zoals koeien en yaks, graast in het bos, eet de bamboe op en vertrappelt ze. Herdershonden en loslopende honden vallen rode panda’s aan en doden ze. Ze kunnen ook ziektes overdragen, zoals hondenziekte, die voor rode panda’s meestal dodelijk is, en hondsdolheid.

Daarnaast is er stroperij. Een stroper vangt of doodt rode panda’s illegaal, voor hun vacht of om ze als huisdier te verkopen. Volgens de IUCN kunnen ‘schattige’ foto’s en filmpjes op sociale media de vraag naar rode panda’s als huisdier mee aanwakkeren. Rode panda’s raken ook verstrikt in strikken en vallen die bedoeld zijn voor wilde zwijnen, herten of muskusherten. Hoe groot de handel precies is, daarover verschillen de bronnen.

Ook klimaatverandering speelt mee. Er komen meer droogtes, overstromingen en zware sneeuwval, en de zones waarin bepaalde planten groeien, schuiven op naar boven. Omdat rode panda’s slecht tegen warmte kunnen, zullen ze hoger de bergen in moeten. Volgens berekeningen wordt het geschikte leefgebied tegen ongeveer 2060 een stuk kleiner, vooral lager in de bergen.

Bij al deze bedreigingen speelt mee dat de rode panda zich traag voortplant (zie hoofdstuk 6). Gaan er veel dieren verloren, dan duurt het lang voordat de groep zich herstelt.

Bescherming

• Wetten. In alle vijf landen waar de rode panda leeft, is hij wettelijk beschermd. Sinds 1995 staat hij bovendien op bijlage I van CITES, een verdrag tussen bijna alle landen van de wereld. Daardoor is internationale handel in rode panda’s verboden. Toch wordt de wet niet overal goed gecontroleerd, zeker niet buiten beschermde gebieden.
• Beschermde gebieden. Rode panda’s leven in veel beschermde gebieden, zoals Langtang en Sagarmatha in Nepal, Singalila in India, Jigme Dorji in Bhutan en de pandareservaten van Sichuan in China. Volgens de IUCN leeft 41 tot 50 procent van alle rode panda’s in zo’n gebied.
• Bosbewakers uit de dorpen. Red Panda Network werd in 2007 opgericht en begon in het oosten van Nepal met zestien ‘Forest Guardians’: mensen uit de dorpen die betaald worden om rode panda’s te volgen, het bos te bewaken en hun dorpsgenoten voor te lichten. Intussen zijn het er meer dan honderd. Zo worden de mensen die naast het bos wonen zelf beschermers van de rode panda.
• Bos herstellen. Red Panda Network wil 1 miljoen inheemse bomen planten. In oktober 2026 stond de teller op meer dan 950.000. Zo raken losse stukken bos weer met elkaar verbonden.
• Minder druk op het bos. Gezinnen krijgen zuinigere kookkachels, zodat ze minder brandhout nodig hebben, en hulp om op een andere manier geld te verdienen, bijvoorbeeld met het weven van tapijten of met ecotoerisme. Meer dan 10.000 honden kregen een vaccin tegen hondsdolheid.
• Dierentuinen. Dierentuinen werken samen in een kweekprogramma. Het Europese programma wordt geleid door Diergaarde Blijdorp in Rotterdam; in 2025 telde het 194 rode panda’s in 21 dierentuinen. Zo blijft er een gezonde reservegroep, voor het geval dat het in het wild nog slechter gaat. In India zette de dierentuin van Darjeeling tussen 2022 en 2024 negen in de dierentuin geboren rode panda’s uit in het natuurpark Singalila. Ook Pairi Daiza in België steunt het herstel van het bos in Nepal.

Wat jij kunt doen

• Vertel wat je geleerd hebt. Hoe meer mensen de rode panda kennen, hoe meer steun er komt om hem te beschermen.
• Koop nooit een wild dier als huisdier en geen spullen die van wilde dieren gemaakt zijn, ook niet op reis.
• Deel geen filmpjes of foto’s van rode panda’s die als huisdier gehouden worden.
• Ga zuinig om met spullen: verminder, gebruik opnieuw en recycleer, in die volgorde.
• Zet met je klas of school een actie op voor een natuurorganisatie die rode panda’s en hun bos beschermt, bijvoorbeeld rond de Internationale Dag van de Rode Panda.