Jongen krijgen en opgroeien

Voortplanting is het krijgen van nakomelingen. Zonder voortplanting zou een soort verdwijnen: elk dier wordt immers ooit oud en sterft. Bij de rode panda verloopt de voortplanting in een vast ritme, dat past bij de seizoenen in zijn bergbos.

Paring en bevruchting

Rode panda’s leven alleen, maar in de paartijd, midden in de winter (meestal van januari tot maart), zoeken mannetjes en vrouwtjes elkaar op. De paartijd begint wanneer de dagen na de kortste dag van het jaar snel langer worden. Een vrouwtje is maar ongeveer één dag per jaar vruchtbaar. Bij de paring, die op de grond gebeurt, komen zaadcellen van het mannetje in het lichaam van het vrouwtje terecht.

In het lichaam van het vrouwtje rijpen eicellen: de voortplantingscellen van het vrouwtje. De zaadcellen bewegen zich voort naar de eicel. Wanneer een zaadcel en een eicel samensmelten, spreken we van bevruchting. Bij dieren zoals de rode panda gebeurt dat in de eileider, het smalle kanaaltje tussen de eierstok en de baarmoeder. Omdat de bevruchting binnen in het lichaam van het vrouwtje plaatsvindt, is er sprake van inwendige bevruchting. Bij veel vissen en kikkers is dat anders: daar smelten eicellen en zaadcellen samen in het water, buiten het lichaam. Dat heet uitwendige bevruchting.

Het jong ontstaat uit een eicel van de moeder en een zaadcel van de vader. Daardoor erft het kenmerken van allebei.

Een draagtijd die verschilt

Na de bevruchting groeit het jong in de baarmoeder van de moeder. De tijd tussen bevruchting en geboorte heet de draagtijd. Bij de rode panda verschilt die sterk. De bronnen noemen draagtijden tussen ongeveer 90 en 160 dagen, met een gemiddelde van ongeveer 130 dagen: iets meer dan vier maanden.

Dat komt doordat het bevruchte eitje niet meteen verder groeit. Het pauzeert eerst, vermoedelijk 40 tot 85 dagen, voordat het zich vastzet in de wand van de baarmoeder. Daarna groeit het jong nog ongeveer 60 tot 70 dagen. Die pauze, die wetenschappers vertraagde innesteling noemen, zorgt ervoor dat de jongen geboren worden in de beste tijd van het jaar, wanneer er veel malse bamboe is.

Geboorte en zorg

Enkele dagen tot weken voor de geboorte maakt de moeder een nest in een boomholte, een holle stronk of een rotsspleet. Ze bekleedt het met takjes, bladeren, gras, schors en mos. De jongen worden meestal in juni of juli geboren, soms al eind mei of nog in augustus. Ze komen levend ter wereld, zonder ei. Dieren waarvan de jongen in het lichaam van de moeder groeien en levend geboren worden, noemen we levendbarend.

Een moeder krijgt meestal één of twee jongen, soms drie of vier. Een pasgeboren rode panda weegt ongeveer 100 gram. Zijn ogen en oren zijn nog gesloten. Hij heeft al een dikke, grijsachtige vacht, maar zijn huid is roze en zijn voetzolen zijn nog kaal.

De moeder zorgt meestal helemaal alleen voor de jongen; de vader speelt weinig of geen rol. De eerste week doen de jongen niets anders dan drinken. Ze worden gezoogd: ze drinken melk die de moeder zelf maakt in haar melkklieren, uit haar tepels. De moeder verhuist de jongen geregeld naar een ander nest en draagt ze daarbij in haar bek.

Van paring tot volwassen rode panda

1. Januari tot maartParing en bevruchtingInwendige bevruchting in het lichaam van het vrouwtje.
2. 40 tot 85 dagenPauzeHet bevruchte eitje groeit nog niet.
3. 60 tot 70 dagenGroei in de baarmoederPas nu groeit het jong echt.
4. Juni of juliGeboorteLevend geboren in een nest, ogen dicht, ongeveer 100 gram.
5. Na 2 tot 3 wekenOgen openHet jong drinkt alleen melk.
6. Na 2 tot 3 maandenUit het nestLeert klimmen; rond 4 maanden geregeld vast voedsel.
7. Ongeveer 1 jaarZelfstandigBijna volgroeid; gaat alleen leven.
8. Ongeveer 18 maandenVolwassenKan zich voortplanten.

Na twee tot drie weken gaan de ogen van de jongen open. Na twee tot drie maanden verlaten ze voor het eerst het nest. Ze leren klimmen en volgen hun moeder op zoek naar voedsel. Rond vier maanden eten ze geregeld vast voedsel. Sommige jongen drinken dan nog maanden melk, tot ze ongeveer acht maanden oud zijn.

Rond hun eerste verjaardag zijn de jongen bijna volgroeid en gaan ze alleen leven: ze zijn zelfstandig. In het wild trekken sommige jongen al met zeven of acht maanden weg om een eigen gebied te zoeken. Met ongeveer achttien maanden zijn rode panda’s geslachtsrijp. Vrouwtjes krijgen hun eerste jongen meestal rond hun tweede verjaardag.

Waarom voortplanting zo belangrijk is

In het wild wordt een rode panda meestal 8 tot 10 jaar oud. Een vrouwtje krijgt hoogstens één keer per jaar jongen, en meestal maar één of twee. Bovendien halen lang niet alle jongen de volwassen leeftijd. In een verstoord bos in Nepal overleefden van ongeveer twaalf jongen er maar drie hun eerste zes maanden. Een groep rode panda’s groeit daardoor maar traag aan. Verdwijnen er veel dieren, door ziekte, stroperij of verlies van bos, dan duurt het lang voordat de groep zich herstelt. Dat maakt de soort kwetsbaar (zie hoofdstuk 8).