Warm blijven en ademhalen

In het bergbos van de rode panda sneeuwt het in de winter, en ’s nachts kan het tot −7 °C vriezen. In de zomer is alles nat van de regen. Toch blijft de binnenkant van zijn lichaam ongeveer even warm. Dat heeft te maken met zijn vacht, zijn gedrag en de manier waarop zijn lichaam energie gebruikt.

Zelf warmte maken

De lichaamstemperatuur is de temperatuur binnen in het lichaam. Sommige dieren, zoals hagedissen, maken bijna geen eigen warmte: hun lichaamstemperatuur volgt de temperatuur van hun omgeving. Zulke dieren noemen we koudbloedig. Andere dieren maken zelf warmte, uit de energie in hun voedsel, en houden zo hun lichaamstemperatuur ongeveer gelijk. Die dieren noemen we warmbloedig.

De rode panda maakt zelf warmte en houdt de binnenkant van zijn lichaam ook in de vrieskou op temperatuur. Bij wilde rode panda’s in Nepal maten onderzoekers een lichaamstemperatuur van gemiddeld ongeveer 39,5 °C. Het regelen van de lichaamstemperatuur heet thermoregulatie. De rode panda heeft daar verschillende ‘hulpmiddelen’ voor.

Een vacht die isoleert

De huidbedekking van een dier is wat er op zijn huid zit, zoals haren, veren of schubben. Bij de rode panda is bijna het hele lichaam bedekt met een dichte vacht: lange, grove dekharen, met daaronder een zachte, wollige ondervacht. Alleen de neus is kaal. Tussen al die haren blijft lucht hangen, en stilstaande lucht isoleert: ze laat warmte slecht door. Zo blijft de warmte die het lichaam maakt, binnen.

Ook de zolen van zijn voeten zijn helemaal bedekt met dichte haren. Die houden de voeten warm op sneeuw en ijs, en ze geven grip op natte, bemoste of bevroren takken. Pasgeboren jongen hebben nog kale zolen.

Slim gedrag

Als het koud is, rolt de rode panda zich op tot een strakke bal en slaat hij zijn dikke staart om zijn lichaam, soms over zijn kop. Zo is er minder lichaamsoppervlak waarlangs warmte kan ontsnappen. Op heldere winterdagen klimt hij tot in de boomtoppen om in de zon te liggen.

Bij warm weer doet hij het omgekeerde: hij strekt zich languit op een tak uit, met de poten naar beneden, en hij hijgt. Zo raakt zijn lichaam warmte kwijt. Hitte verdraagt de rode panda slecht. Volgens Red Panda Network voelt hij zich het best tussen ongeveer 17 en 25 °C.

Zuinig met energie

Warmte maken kost energie, en die energie haalt de rode panda uit zijn voedsel. Zijn belangrijkste voedsel, bamboe, levert weinig energie op (zie hoofdstuk 5). Bij strenge kou kan de rode panda daarom in een soort rusttoestand gaan. Hij rolt zich op, slaapt diep en vertraagt zijn stofwisseling: alle processen in het lichaam die voedsel omzetten in energie. Om de paar uur wordt hij wakker om voedsel te zoeken. Een winterslaap is dat niet.

Hoe zuinig de rode panda gewoonlijk is, daarover verschillen de onderzoeken. Een oude studie met twee dieren vond een heel trage stofwisseling. Een nieuwere studie met zeventien dieren in China vond dat ze ongeveer even veel energie verbruiken als andere dieren van hun grootte, en in de winter zelfs wat meer dan in de zomer.

Ademhaling en transport van zuurstof

Om energie uit voedsel te halen, heeft het lichaam zuurstof nodig, een gas uit de lucht. De rode panda neemt die zuurstof op door te ademen, met zijn longen: zijn rechterlong heeft vier delen (kwabben), zijn linkerlong twee. Zo verloopt de ademhaling:

Zo reist zuurstof door het lichaam van de rode panda

1. Neus en luchtpijpInademenLucht stroomt via de neus en de luchtpijp naar de longen.
2. LongenZuurstof in het bloedIn de longen gaat zuurstof uit de lucht door heel dunne wandjes in het bloed.
3. HartPompenHet hart pompt het zuurstofrijke bloed door de bloedvaten.
4. Spieren en organenEnergie makenDaar wordt zuurstof gebruikt om energie uit voedsel te halen. Er ontstaat koolstofdioxide.
5. Terug naar de longenUitademenHet bloed brengt koolstofdioxide terug naar de longen. De rode panda ademt het uit.

Het bloed zorgt dus voor transport: het vervoert zuurstof naar alle delen van het lichaam, zoals de spieren, de hersenen en de maag. Het hart, een spier die als een pomp werkt, duwt het bloed rond door de bloedvaten. Op de terugweg neemt het bloed koolstofdioxide mee, een gas dat het lichaam niet nodig heeft. Bij het uitademen verlaat dat gas het lichaam.